پادشاهى بهرام پسر بهرام پسر بهرام پس از بهرام « 1 » ، پسر بهرام پسر بهرام پسر هرمزد ، كه لقب شاهنشاه « 2 » داشت بر

--> ( 1 ) - تاريخ اين عصر بسيار تاريك است . سلطنت سه تن به نام بهرام ، پشت سر هم ، از روى سكّه‌ها نيز تأييد مىگردد و نيز به ظاهر از اين سكّه‌ها چنين برمىآيد كه سلطنت بهرام دوّم تا اندازه‌اى طولانى بوده است . امّا اينكه به موجب روايت متن از اردشير تا بهرام سوّم همواره پسر جانشين پدر بوده است تا اندازه‌اى دور از حقيقت به نظر مىرسد و نيز تصاوير سكّه‌ها ( رجوع شود به جدولهاى 5 - 3 بارتولمه ) هيچ‌يك از اين سه بهرام را در عين جوانى نشان نمىدهد و اين نيز با روايت متن مخالف مىنمايد . امّا اكنون از قسمت‌هاى خواناى كتيبهء نقش رجب تا اندازه‌اى معلوم مىشود كه بهرام اوّل پسر شاپور بوده است نه هرمزد . امّا ظاهرا يكى از اين سه بهرام پسر ديگرى بوده است ؛ زيرا مهر مذكور در جدول اوّل ( شمارهء ششم ) جلد هيجدهم ZDMG را مىتوان چنين خواند : « ورهران زى ملكا ورهرانان » بهرام شاه ، پسر بهرام . در سال 283 م ايرانيان گرفتار شورش‌هاى داخلى Occupati domestica seditione بودند و به همين جهت كاروس امپراطور روم توانست شهرهاى كخ « شوش » و تيسفون را بگيرد ( وپيسكوس ، كاروس فصل 8 ) . امّا اين واقعه در اواسط سلطنت بهرام دوّم روى داده است . به گفتهء وپيسكوس ( در پربوس فصل 17 به بعد ) سروكار پربوس امپراطور روم ( سلطنت او از سال 276 تا 282 م بود ) با نرسئوس Narseus پادشاه ايران بوده است . امّا من ترجيح مىدهم كه اين را به خطاى نويسنده منسوب بدارم ( كه فكرش متوجّه جنگهاى نرسه با ديوكلسين بوده است ) نه اينكه مانند موردتمان تمام روايات شرقى را زير و زبر كنم و تازه نتوانم معاصر بودن نرسه را با پربوس ثابت سازم . به احتمال قوى در زمان بهرام دوّم يا بهرام سوّم بوده است كه شورش خطرناك ارميس Ormies ( از مدّتها پيش اين كلمه را با هرمزد يكى دانسته‌اند ) برادر پادشاه روى داد ، كه از آن مامرتينوس خطيب در Genethilaca Maximini ، فصل 17 ( مدايح چاپ برنس ص 114 ) در سال 291 م سخن مىگويد . ( 2 ) - در اينجا يك اشتباه بسيار قديمى تكرار شده است و آن اينكه به جاى سگانشاه « پادشاه سگ‌ها ، سرزمين سكستان و يا سگستان » شاهانشاه گذاشته‌اند . سعيد بن البطريق ( ج 1 ، ص 394 ) ابن قتيبه و نسخهء سپرنگر نيز همين قرائت غلط را آورده‌اند و در نسخهء سپرنگر افزوده است كه او را كرمانشاه نيز گفته‌اند و اين مبنى است بر عوضى گرفتن او با بهرام چهارم كه در فردوسى نيز آمده است . حمزه و آگاثياس و الياس نصيبينى قرائت صحيح را به دست داده‌اند و مضمون روايت متن نيز اين قرائت را تأييد مىكند . حكومت شاهزادگان ايرانى در ولايات